Keynes

Het moet Keynes gegeven worden dat er een redelijke consistentie in zijn theorie zit.

Als de economie - 'de circular flow' - in een slop zit, door een gebrek van 'effective demand', zouden we de interestgraad kunnen verlagen - om zo de vraag aan te zwengelen. Want als de effective demand daalt, dan moet er ontslagen worden of lonen verlaagd worden; beide met minder koopkracht tot gevolg. Maar de interestvoet zou sowieso al laag kunnen/moeten zijn, omdat de MEC - marginal efficiency of capital - dan hoger ligt dan de interestvoet, met meer investeringen tot gevolg. Ook kan de verlaging van de interestvoet zorgen dat er een liquidity trap ontstaat, i.e. dat mensen het geld gewoon oppotten. Daardoor zal de effective demand niet vergroten, waardoor we met een crisis blijven zitten. De interestvoet wordt niet betaald door de 'loanable funds market'; maar is een psychologisch principe, dat we kunnen verlagen ad libidum. Dus als de interest op 0 is, moeten we wel de vraag vergroten via overheidsinvesteringen/herverdelingen/deficit spending om te zorgen dat de circular flow terug opgestart geraakt. Zo zal via de multiplier de welvaart in de samenleving vergroot worden.

Dit lijkt me een relatief accurate samenvatting. En op zich is het een mooie theorie. De fouten zijn echter pertinent.

De 'effective demand' voor consumptiegoederen is irrelevant. Als mensen minder uitgeven aan consumptiegoederen, is er meer spaargeld, waardoor er meer geïnvesteerd kan worden en er meer aan lagere prijzen beschikbaar wordt. De interestvoet is dus niet psychologisch; maar wel degelijk een prijs. Keynes mist een kapitaalstructuur; sommige arbeidsmarkten geraken bij veranderende voorkeuren in de problemen, ten voordele van bepaalde anderen. De MEC van kapitaal ebstaat niet; de return van kapitaal wordt op dezelfde wijze bepaald als de interest. Als er dus een discrepantie ontstaat, heb je problemen en niet 'meer kapitaal'. Er kan geen 'algemene onderconsumptie' zijn; alleen marktspecifieke zaken. Mensen produceren immers om te kunnen consumeren, maar soms kan de productie misguided zijn. Maar dan zullen er daar winsten zijn, waardoor er weer mechanismen zijn om te zorgen dat er terug daar investeringen zijn. Er is geen 'boost' van de vraag nodig; economische crisissen dragen in zich de wortels voor hun eigen oplossing, als je het mechanisme laat spelen.

ABCT in 1 overzicht

Hier vind je een leuk overzicht van de ABCT.

Over bankiers en schuld

Ik heb het over de sectie die fanatiek (niemand ontkent dat er veel van waar is, natuurlijk) vindt dat de huidige crisis is veroorzaakt door bankiers die met overmatig "fractioneel bankieren" teveel geld in omloop hebben gebracht en daarmee zeepbellen hebben gecreëerd - uiteindelijk ook maar een vorm van inflatie (1). Bovendien zal je vaak zien, soms in dezelfde zin waarin ze schrijven dat het de schuld van speculerende bankiers is... dat het allemaal de schuld van de overheid is!

Bron: blog speels maar serieus

Los van hoe je denkt over de hele heisa, snap ik niet goed waar de schrijver de pretentie vandaan haalt om hier een inconsequentie vandaan te halen. Vergelijk bijvoorbeeld met iets gelijkaardigs. 'De reden dat dit restaurant failliet is, is de slechte bediening en voedsel. De schuld hiervan ligt bij de manager die de verkeerde beslissigen heeft genomen.' Analoog: 'de oorzaak van de financiële crisis ligt bij het fractioneel bankieren, opgeklopt met geldcreatie van de FED. De schuld hiervan ligt bij de overheid die dit proces mogelijk heeft gemaakt via allerlei wetgeving. Indien de overheid dit proces niet mogelijk had gemaakt, dan zouden de bankiers die zaken ook niet gedaan hebben.'

De auteur in kwestie vergist proximate en ultimate cause. Het is niet omdat sommige mensen een analyse maken van een proximate cause, dat dit dan in conflict zou komen met de ultimate cause. Als de overheid de oorzaak is van het (overdreven) speculeren van de bankiers met fractioneel reserve bankieren, dan klopt de redenering die de schrijver zo hard hekelt - het gaat gewoon over verschillende 'oorzaken' in de keten van gebeurtenissen.

Lijkt me niet van dezelfde aard als zeggen: 'Indië is kapitalistisch. Marx zei dat kapitalisme zorgt voor meer armoede. Dus: Indië heeft meer armoede.' Als je dan de eerste assumptie aanvaardt ("Indië is kapitalistisch") en ontdekt dat Indië wel degelijk rijker is geworden, dan scheelt er iets met het punt van Marx. (Een andere mogelijke reactie is concluderen dat Indië niet-kapitalistisch is, simpelweg omdat het rijker wordt. Maar dan vraag ik me af of je dan niet gewoon kapitalisme hebt gedefiniëerd als 'een economisch proces dat mensen verarmt', wat niet echt de gangbare definitie is. Ik denk dan zeker niet dat Marxisten nog echt kunnen discussieren over kapitalisme met liberalen, vermits dat het dan duidelijk anders gedefinieerd zal worden.)

Het klopt dat een opgeblazen geldcreatie in verhouding tot de beschikbare productie leidt tot allerlei vormen van inflatie, inclusief zeepbellen. Maar ze vertellen er nooit bij dat, in verhouding tot dezelfde aankoopbare productie, een gebrek aan geldmiddelen leidt tot een even vermorzelende deflatie (2).

En met goede redenen: deflatie omwille van productiviteitsstijgen zijn dan ook geen probleem. (Deflatie omwille van een geldcontractie, i.e. een gigantische val van de geldhoeveelheid, zou dat wel kunnen zijn. 'k ben niet geheel overtuigd van de argumentatie, maar laten we, for the sake of argument, die discussie nog scheiden.) Maar simpelweg een prijsdaling omdat er evenveel geld is, maar meer goederen die verhandeld kunnen worden aan hetzelfde geld: dát is geen enkel probleem. De auteur in kwestie aanvaardt dit niet - en heeft al een paar keer proberen te argumenteren tégen deflatie. Die argumenten blijven tot op heden niet overtuigend (en ze blijven niet overtuigend voor goede redenen). Maar de auteur moet niet doen alsof 'de anderen' nooit waarschuwen tegen de 'verschrikkelijke deflatie'; het is eerder zo dat 'de anderen' dit geen probleem vinden (en vinden dat ze daar goede redenen voor hebben.)

Doen alsof de anderen goed weten dat dit monsterlijke effecten zullen hebben, maar daar zedig over zwijgen - zoals hij hier dus tracht te doen - is derhalve intellectueel niet bepaald eerlijk. Correcter is het om te zeggen dat hij niet akkoord gaat met 'de anderen' hun opinie over de wenselijkheid van de effecten van deflatie.

en dat de inflatoire crisissen nauwelijks meer dan eilanden van uit de hand gelopen experimenten waren, om precies die constante deflatie te bestrijden.

Ik weet niet welk geschiedenishandboek dat hij gebruikt, maar ik vind de aanhoudende geldcreatie sinds het begin van vorige eeuw toch niet bepaald 'uit de hand gelopen experimenten' om de 'constante deflatie' 'te bestrijden'. De geldhoeveelheid stijgt jaarlijks eenvoudig met minstens 3 procent (soms uitschieters van 10.) Dat is toch wel wat meer dan de 'constante deflatie' te bestrijden. (Deflatie die, overigens, een positief fenomeen is in mijn overtuiging.)

met hoe Europa zichzelf heeft ontwikkeld met allerlei wetenschappelijke, technologische en financiële innovaties: allemaal juist in de tijd dat overheden belangrijker werden en de bankiers meer en meer fractioneel bankieren toepasten...

Dit kan overigens gelden als een type voorbeeld van 'post hoc ergo propter hoc'. Compleet in lijn met de liefde voor Popper van de auteur, moet er immers niet meer beargumenteerd worden over hoe dit proces conceptueel verloopt. We moeten puur op de empirische correlatie aanvaarden dat deze innovaties gepaard gaan (en veroorzaakt werden door) het fractioneel bankieren. De conceptuele analyses die duidelijk maken dat fractioneel reserve bankieren zorgt voor (1) een verdere belasting op je geld, (2) sparen (en dus ook pensioensparen) moeilijker maakt (en dus mensen afhankelijker maakt van de overheid) en (3) businesscycles (en dus onstabiele 'groei', die gepaard gaat met een negatieve aanpassingsperiode, worden simpelweg genegeerd.

Als hij die al zou weten, dat is. Maar dat zou wel moeten; de auteur beschouwt zichzelf als een Hayekiaan en het is juist voor dát onderzoek dat Hayek de nobelprijs heeft gekregen. Het onderzoek naar de relatie tussen kapitaal, geld, businesscycle en rentevoeten.

mèt Karl Popper, afvragen wat er moet gebeuren opdat je zal inzien: mijn theorie capteert niet altijd en overal de realiteit, niets dan de realiteit, en heel de realiteit.

Maar sommige zaken zijn a priori waar. De auteur hanteert hier immers een stropop: het is 1 ding om te zeggendat sommige zaken (en redeneringen) a priori en noodzakelijkerwijze waar zijn, en een andere om te beweren dat je de hele realiteit 'capteert'. De epistemologische problemen met de theorie van Popper zijn bekend (en gaan buiten de limieten van deze blogpost). Maar snel nog even dit: waarneming alleen is irrelevant. Je hebt een conceptuele theorie nodig om deze zaken te begrijpen. Sommige theorieën zijn daarbij noodzakelijkerwijze waar, en andere noodzakelijkerwijze vals, puur omdat ze onzinnig zijn (zonder dat daarbij 1 enkele empirische waarneming aan te pas moet komen). De eenzijdige nadruk die de auteur legt op 'waarnemingen' is dus misleidend; waarnemingen hebben zware beperkingen. Om te beginnen zie je met een waarneming nooit de counterfactual - die niet vergeten mag worden voor een correcte analyse van een bepaald fenomeen.

Ach, ik wijk af. Het was vooral irritatie omdat de auteur een overduidelijke epistemologische fout maakte, maar ik kon het niet laten om iets meer commentaar te geven dan wat ik oorspronkelijk al deed. Misschien het meest irritante is de auteur zijn simpele afwijzing van anderen als 'dom-rechts' zuiver omdat ze andere meningen hebben op het gebied van methodologie, epistemologie en, in dit concrete geval, deflatie. Ongetwijfeld dat de auteur meent dat de desbetreffende mensen daarom dom zijn en ik twijfel er niet aan dat hij deze blogpost ook simpelweg zal categoriseren onder 'dom' - ik heb namelijk deflatie verdedigt, Popper (en waarnemingen) bekritiseert en gezegd dat het niet zo onlogisch is om tegelijkertijd te zeggen dat bankiers en hun fractioneel reserve bankieren enerzijds en de overheid anderzijds beide schuld hebben aan de crisis. Ongetwijfeld ben ik daarom in de ogen van de desbetreffende auteur 'dom rechts'. Het enige wat hij daarmee bedoelt, is dan ook 'anders rechts'. Maar hij heeft de claim op de waarheid - hij heeft immers het kennisrelativisme van Popper in de hand. Begrijpe wie nog begrijpe kan.

Do we really need a central bank?

Steve Horwitz geeft daarover een bespreking hier.

Naar al oud probleem; vooral toegespitst op de FED, maar de economische logica achter centraal bankieren (en tegen centraal bankieren) is, natuurlijk, universeel.

Economische stromingen over crisissen

Het vertrekpunt van een analyse van een economische crisis verschilt van analyse tot analyse. De huidige makers van het monetair beleid zien ongeveer zo tegen een economische crisis aan:

Het ideaal is een zo laag mogelijk niveau inflatie en werkloosheid en een zo laag mogelijke variatie van inflatie en werkloosheid.

Op lange termijn wordt erkend dat de werkloosheid gelijk is aan zijn natuurlijk niveau en dat de inflatie gelijk is aan de groei van de geldhoeveelheid. Monetair beleid kan op lange termijn de werkloosheid niet verlagen, iedere verhoging van de geldhoeveelheid heeft enkel een effect op inflatie. Op korte termijn geloven beleidsmakers dat zij wel een invloed op het niveau van werkloosheid kunnen uitoefenen. Prijzen van goederen, diensten en arbeid zijn op korte termijn vast. Een verhoging van de geldhoeveelheid wordt niet onmiddellijk doorgerekend in prijzen, maar zorgt voor een tijdelijke verhoging van de economische activiteit en een verlaging van de werkloosheid.

Beleidsmakers zien dan een rol voor zichzelf weggelegd. De vraag die ze zichzelf stellen is: “hoe kunnen we, gegeven dat er zich bepaalde schokken in de economie voordoen, de economie stabiliseren?”

Op de vraag waarom deze schokken zich voordoen (laat staan hoe ze te voorkomen zijn) hebben beleidsmakers geen volledig antwoord. Schokken kunnen een invloed hebben op de productiviteit, bijvoorbeeld olieschokken of technologische ontwikkelingen maar deze schokken zijn niet frequent of sterk genoeg om de conjunctuur te verklaren. Andere mogelijke verklaringen voor schokken zijn vlagen van optimisme en pessimisme, maar deze lijken mij eerder een symptoom van een crisis of boom in plaats van een oorzaak. Veranderingen in de vraag naar geld of de vraag naar goederen en diensten.

Als de huidige beleidsmakers al kunnen identificeren welke schokken er zijn, hebben ze nog altijd geen antwoord op de vraag waarom een schok zich voordoet of waarom deze schokken de hele economie treffen en een cyclisch patroon hebben. Hun conclusie lijkt dat we schokken en conjunctuur maar moeten aanvaarden, dat het onvermijdbaar is, eigen aan het economische systeem en dat we slechts aan symptoombestrijding kunnen doen.

De Oostenrijkse school heeft hier een heel ander antwoord op. De conjunctuur ontstaat net door de interventie van de beleidsmakers op de geldmarkt. Schokken hebben een duidelijke oorzaak en kunnen aan de bron worden aangepakt.

Economische Crisis: Oorzaak en oplossingen

(Deze mail heb ik zonet verstuurd naar mijn gehele mailinglijst.)

Beste,

Sommigen onder jullie zullen me wat beter kennen dan anderen. In ieder geval; iedereen van jullie kent me in mindere of meerdere mate, vermits jullie allemaal een onderdeel zijn van mijn contactenlijst. Iedereen van jullie zal echter wel weten dat we vandaag de dag in een financiele crisis zitten. Daarover gaat deze mail: over de oorzaken en mogelijke oplossingen. Mocht u dit in zijn geheel oninteressant vinden, dan kan u hier de mail afbreken. Dan klikt u op verwijderen of klikt u weg - dat staat u allemaal vrij. Indien u deze financiele crisis echter wel interessant vindt en deze wenst te begrijpen, dan is deze mail iets voor u. In deze mail zal u geen tips vinden over wat u met uw spaargeld en aandelen moet doen - dat weet ik zelf ook niet. Wat ik u in deze mail echter wel ga geven, is een korte uitleg over hoe zo'n financiele crisissen ontstaan en hoe we deze zouden kunnen voorkomen in de toekomst. Dit is echter een economische uitleg; geen politieke. De oplossing die ik zal voorstellen, zal immers eentje zijn die politiek niet echt populair ligt. Dat betekent echter niet dat het geen goede oplossing zou zijn en dat het grotendeels onterecht is dat het huidige politieke klimaat daar zo negatief tegenover staat.

Helemaal onderaan vindt u nog een persmededeling van het Murray Rothbard Instituut (MRI). Dit is een Belgisch instituut dat, in de traditie van de Amerikaanse econoom, rechtsfilosoof en historicus Murray Rothbard, wenst te denken en werken. Zij hebben een boekje vertaald en uitgebracht, onder de titel: 'Wat heeft de overheid met ons geld gedaan?' Het is vanaf morgen te vinden in de Standaard Boekhandel (en als u het niet kan vinden, kan u het zeker en vast bestellen) voor ongeveer 10 euro. In dit boekje wordt op heldere wijze uitgelegd wat de oorsprong van geld is, wat de functie van geld is en hoe dat het hedendaagse monetaire systeem (van fiatgeld) de oorzaak is van economische crisissen, waar de huidige een voorbeeld van is. Ik kan iedereen, die geïnteresseerd is in een concreet begrijpen van deze crisis, alleen maar aanraden dit boekje eens te bekijken. Het MRI is ook zo vriendelijk om de werken die zij uitbrengt, ook integraal online te zetten in pdf formaat. U kan het boekje, als ook meer informatie erover, terugvinden op deze link: http://www.rothbard.be/boeken/105-geld-rothbard. Het is een heel eenvoudig en relatief kort boekje, dus de moeilijkheidsgraad kan geen enkel bezwaar zijn.
U kan zich (eventueel) ook lid maken van de facebookgroep: http://www.facebook.com/group.php?gid=38883707332

Nu goed: wat is de essentie van een economische crisis? Die is, heel eenvoudig, te wijten aan het rentebeleid van banken en, vooral, van centrale banken. In een economie bestaat er zoiets als een 'natuurlijke' rente. Net zoals er een 'natuurlijke' prijs bestaat voor brood, i.e. de prijs die jij (als consument) betaalt in de winkel (en dus de prijs die de bakker krijgt), is de 'natuurlijke prijs'. Ik noem dit de 'natuurlijke prijs' omdat deze prijs tot stand is gekomen door de oordelen van mensen, zonder invloed van anderen. Niemand verplicht u omdat brood te kopen aan die prijs: u koopt die zelf omdat u vindt dat die 2 euro u minder waard is dan het brood dat u zal krijgen. Analoog: de bakker vindt de 2 euro meer waard dan het brood dat hij ervoor moet afstaan.

Hetzelfde geldt bij 'rente'. Rente ontstaat ook (normaliter) door de oordelen van mensen. U wenst 100 euro af te staan over een periode van 1 jaar, maar daar wenst u wel 5 euro voor extra te krijgen. (Dus: over een jaar wenst u 105 euro te krijgen.) De andere, die het geld leent, wenst deze 100 euro gedurende een jaar te kunnen gebruiken en is daarbij bereid om, over 1 jaar, 105 euro te betalen. De rente is hier dus 5%.

Het bestaan van 'fractional reserve banking' en 'centrale banken' verandert echter dit fenomeen. Zij zorgen er namelijk voor dat het mogelijk is dat de ene persoon in de bovenstaande transactie toch de 105 euro zal krijgen over 1 jaar, maar dat de andere maar, bijvoorbeeld, 102 euro moet betalen! (De manier hoe dat ze dat doen, laat ik hier in't midden. U kan dit nalezen in het boekje van Rothbard. U zal hierover mijn 'autoriteit' moeten aanvaarden. Dat valt echter op zich wel mee, vermits elke econoom u zal zeggen dat dit inderdaad gebeurt.) Er wordt hier dus gespeeld met de 'natuurlijke' rente: de rente die de lener moet betalen, is lager dan wat hij in een 'normale' economie zou moeten betalen. Dit lijkt voordelig, immers: iedereen wint toch? Hij die geld uitleent krijgt meer. Hij die geld leent, moet minder betalen! Echter: in een economie kan je niet gewoon welvaart (voedsel, huizen, auto's, kleren, etc.) creëren door meer geld bij te drukken - dat zijn immers maar briefjes. Waar zit dan het nadeel?

Het nadeel zit hem in een verkeerde 'kapitaalsstructuur'. Vermits het nu mogelijk is om aan lagere rentevoeten te 'lenen', zal er meer geleend worden. (Een eenvoudige toepassing van de wet van vraag en aanbod: als de prijs daalt, zal de vraag stijgen.) Veel meer mensen zullen dus geld willen lenen: voor huizen te kopen, auto's te kopen, etc. Maar er zullen ook mensen geld lenen om investeringen te doen. Mensen zullen bijvoorbeeld geld lenen om buldozers te kopen, om landbouwgrond te kopen om daar bomen op te planten om die over 10 jaar te verkopen, etc. Door de lagere rente is het mogelijk om investeringen te doen die verder in de tijd liggen. Als er een rente van 5 procent is, moet ik (als lener) over 10 jaar veel meer betalen dan als de rente aan 2 procent ligt. Als de rente dus lager ligt, zullen mensen geneigd zijn meer investeringen te doen die verder in de tijd liggen. Alweer: dit lijkt positief. Immers: hoe meer investeringen die verder in de tijd liggen, hoe groter de productiviteitsstijging. Waar blijft dan het negatieve?

Wel: het negatieve ligt erin dat deze productiviteitsstijging in de toekomst helemaal nog niet gewenst is. Mensen willen nu consumptiegoederen! En dat weten we, omdat de rente artificieel verlaagd is - mensen willen helemaal niet een jaar wachten; ze willen nu hun geld uitgeven! De lage rente is alleen maar mogelijk door het feit dat de centrale bank geld bij heeft gecreëerd, waardoor investeerders de illusie hadden dat ze verder in de tijd konden investeren. Dit spelletje kan echter niet blijven duren - op een bepaald moment zal de rente terug stijgen, omdat de situatie onhoudbaar wordt. Dát is het moment dat de crisis ontstaat, vermits vele investeringen werden gedaan onder de illusie dat mensen wensten te wachten met consumptie. Dat bleek echter niet zo te zijn... Investeringen blijken (massal!) niet rendabel en zullen allemaal systematisch 'opgekuist' moeten worden. Mensen zijn niet bereid om de prijs te betalen die die investering rendabel zou maken, waardoor die investeringen failliet gaan.

De oorzaak ligt, heel eenvoudig, in het feit dat banken en centrale banken een lagere rente dan de 'natuurlijke rente' wensen vol te houden. De oplossing ligt dus in het tegenovergestelde: zorgen dat banken en centrale banken niet meer de mogelijkheid hebben om die lage rentes aan te bieden. Rentes behoren niet door middel van wetten en decreten uitgevaardig te worden, maar behoren bepaald te worden door de markt zelf, waardoor we geen last meer hebben van deze artificiele boom- en bustcyclici. Beleidsmatig zou dat betekenen dat banken een volledige reserve moeten aanhouden en dat centrale banken integraal opgedoekt behoren te worden. (De taak van een centrale bank is, maar al te vaak, het kunstmatig verlagen van de rentevoet.)

Ziet de toekomst er goed uit? Wel: de meeste banken - de FED in de USA en de ECB in Europa - willen deze crisis oplossen door, u raadt het misschien al, de rente te verlagen. Zij wensen deze crisis te bestrijden met hetzelfde fenomeen dat de crisis heeft veroorzaakt, waardoor ze dus niets anders doen dan de weg vrij te maken voor over een paar jaar een nieuwe crisis.

Zo, dit was ongeveer mijn uitleg. Ik hoop dat sommigen onder u er iets aan hebben gehad. Indien u vragen hebt, mag u die altijd mailen. Ik wil wel nog een kleien caveat: de theorie die ik hier heb samengevat is geen eenvoudige theorie, die heel veel uitleg vraagt. Ik heb geprobeerd hem hier tot een minimum te beperken, zodat het niet al te saai was om te lezen. Begrijp aub dat ik een trade off moest maken tussen enerzijds 'kort' en anderzijds 'duidelijk'. Ik heb hierin mijn best gedaan, maar het zal waarschijnlijk niet perfect zijn. Mijn excuses daarvoor.

Indien u meer wenst te weten over deze theorie, kan ik u aanraden om eens op te zoeken naar de 'Austrian Business Cycle Theory', het paradepaardje van de 'Austrian School of Economics'. De grootste intellectuele bron hiervan is het Mises Institute, te vinden op www.mises.org.

Een (duidelijke) uitleg over de hedendaagse crisis vindt u op: http://myslu.stlawu.edu/~shorwitz/open_letter.htm
Deze brief van de Amerikaanse econoom Horwitz is een heel eenvoudige samenvatting van de oorzaken van deze bepaalde crisis. Hij doet niets anders (en op geniale wijze) dan de theorie die ik hier boven in het 'algemeen' heb samengevat, toepassen op deze particuliere crisis. Een echte aanrader.

Hieronder kan u, zoals gezegd, nog het persbericht vinden over 'Wat heeft de overheid met ons geld gedaan?' Als u geïnteresseerd bent in dit boekje, mag u mij altijd contacteren of het Rothbard Instituut zelf op: Info@rothbard.be

Ik wens u nog een prettige feestdagen en een leuke examenperiode (voor velen onder u).

Ik hoop dat u iets aan mijn nederige poging hebt gehad.

Met vriendelijke groet,

Lode Cossaer

Link naar de website: http://www.rothbard.be/boeken/105-geld-rothbard